Một bản nhạc được sáng tác tại Việt Nam, bất ngờ trở thành hiện tượng tại Trung Quốc, thu hút hàng tỷ lượt nghe và khiến chính tác giả bị nhầm là nhà sản xuất âm nhạc nước ngoài. Câu chuyện của Hoaprox với bản nhạc “Ngẫu Hứng” không chỉ là dấu ấn đáng chú ý của âm nhạc điện tử Việt Nam, mà còn gợi mở một vấn đề quan trọng: Khi âm nhạc vượt qua biên giới quốc gia, quyền và lợi ích của những người nghệ sĩ đứng sau sản phẩm ấy được bảo vệ như thế nào?

NGẪU HỨNG - HOAPROX (Official 30mins Version)

Từ bản nhạc từng suýt bị xóa đến hiện tượng hàng tỷ lượt nghe tại Trung Quốc

Năm 2015, producer Hoaprox (Nguyễn Thái Hòa) đăng tải bản nhạc điện tử mang tên “Ngẫu Hứng” lên nền tảng SoundCloud. Ít ai ngờ rằng sản phẩm này sau đó lại trở thành một trong những dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp của anh.

Theo chia sẻ của Hoaprox trong chương trình “Lời tự sự” năm 2022, “Ngẫu Hứng” ban đầu chỉ là một bản nhạc thử nghiệm, được anh thực hiện một cách ngẫu nhiên, dài hơn một phút và chưa hoàn thiện theo cấu trúc thông thường của một sản phẩm âm nhạc. Thậm chí, đã có thời điểm anh nghĩ đến việc xóa bỏ bản nhạc vì cảm thấy sản phẩm chưa đủ hoàn chỉnh để công bố.

Thế nhưng, hành trình của “Ngẫu Hứng” lại diễn ra ngoài mọi dự đoán.

Đến năm 2017, giai điệu của bản nhạc bất ngờ được cộng đồng mạng Trung Quốc đón nhận rộng rãi. “Ngẫu Hứng” xuất hiện thường xuyên trong các buổi livestream của streamer, video ngắn và nhiều nội dung giải trí trên mạng xã hội. Nhờ sức lan tỏa mạnh mẽ của các nền tảng số, bản nhạc nhanh chóng vượt ra khỏi phạm vi khán giả Việt Nam và trở thành một giai điệu quen thuộc tại thị trường Trung Quốc.

Theo những số liệu được báo chí Việt Nam dẫn lại, đến năm 2019, “Ngẫu Hứng” đã thu hút gần 3 tỷ lượt nghe trực tuyến tại Trung Quốc. Thành công lớn đến mức Hoaprox từng bị khán giả hiểu lầm là một producer người Trung Quốc. Chính anh cũng từng phải lên tiếng đính chính rằng bản nhạc gây sốt ấy thực chất được sáng tác bởi một nhà sản xuất âm nhạc Việt Nam.

Không chỉ gây chú ý bởi lượng người nghe, câu chuyện phía sau bản nhạc còn đặc biệt hơn khi một đơn vị âm nhạc từ Trung Quốc đã trực tiếp sang Việt Nam để đề nghị mua lại sản phẩm. Theo chia sẻ của Hoaprox, mức giá được đưa ra cao gấp 10 lần doanh thu tối đa thông thường mà một sản phẩm âm nhạc có thể mang lại ở thời điểm đó. Tuy nhiên, anh đã từ chối lời đề nghị này để tiếp tục giữ lại và phát triển sản phẩm của mình.

Câu chuyện ấy cho thấy sức mạnh của âm nhạc trong môi trường số: Một sản phẩm được tạo ra bởi nghệ sĩ Việt Nam hoàn toàn có thể tiếp cận hàng triệu, thậm chí hàng tỷ lượt nghe tại thị trường nước ngoài mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.

Khi âm nhạc vượt biên giới, quyền lợi nghệ sĩ cần được bảo vệ như thế nào?

Sự thành công của “Ngẫu Hứng” đặt ra một vấn đề lớn hơn đối với ngành công nghiệp âm nhạc: Việc một sản phẩm được sử dụng, lan truyền và khai thác tại nhiều quốc gia không chỉ tạo ra cơ hội quảng bá tên tuổi, mà còn kéo theo những vấn đề phức tạp về quyền sở hữu trí tuệ và quyền lợi kinh tế của những người tham gia sáng tạo, biểu diễn.

Trong thực tế, một bản ghi âm có thể được sử dụng trong nhiều hình thức khác nhau: phát sóng trên truyền hình, phát thanh, sử dụng tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ, khai thác trong các chương trình biểu diễn, nội dung nghe nhìn hoặc trên những nền tảng số. Việc khai thác này có thể diễn ra đồng thời tại nhiều thị trường và thuộc phạm vi điều chỉnh của những hệ thống pháp luật khác nhau.

Đối với nghệ sĩ biểu diễn, quyền liên quan không chỉ gắn với việc được ghi nhận đóng góp trong quá trình biểu diễn, mà còn liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp phát sinh từ việc khai thác cuộc biểu diễn theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, khi việc khai thác diễn ra ở nước ngoài, nghệ sĩ thường khó tự mình theo dõi toàn bộ lịch sử sử dụng, xác định đơn vị khai thác, tìm hiểu cơ chế chi trả và thực hiện các thủ tục cần thiết để bảo vệ quyền lợi.

Đây chính là lý do các tổ chức quản lý tập thể quyền của người biểu diễn tại nhiều quốc gia tăng cường hợp tác với nhau. Thông qua mạng lưới quốc tế và các thỏa thuận hợp tác song phương, việc đại diện, trao đổi thông tin và phối hợp quản lý quyền có thể được thực hiện hiệu quả hơn, góp phần tạo điều kiện để nghệ sĩ được hưởng những quyền lợi hợp pháp tại các thị trường ngoài lãnh thổ quốc gia.

IMARA

IMARA – Mạng lưới quốc tế thúc đẩy bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc

Một dấu mốc đáng chú ý trong hoạt động hợp tác quốc tế về quyền của người biểu diễn là sự ra đời của International Musical Artists Rights Alliance (IMARA) – Liên minh Quốc tế về Quyền của Nghệ sĩ Biểu diễn Âm nhạc.

Được thành lập năm 2025 bởi các tổ chức quản lý tập thể quyền (Collective Management Organisations – CMOs), IMARA hướng đến việc xây dựng tiếng nói chung ở cấp độ quốc tế nhằm bảo vệ, thúc đẩy và nâng cao quyền lợi của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc trên toàn thế giới.

Theo thông tin công bố trên website chính thức, IMARA hiện quy tụ các tổ chức thành viên đến từ nhiều khu vực như châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á – Thái Bình Dương, trong đó có APPA (Việt Nam), ADAMI (Pháp), AIE (Tây Ban Nha), CPRA (Nhật Bản), SAMI (Thụy Điển), PLAYRIGHT (Bỉ) và nhiều tổ chức khác.

IMARA tập trung vào các lĩnh vực trọng tâm:

1. Thúc đẩy thù lao công bằng từ hoạt động khai thác âm nhạc trực tuyến

Sự phát triển của các nền tảng nghe nhạc trực tuyến đã làm thay đổi cách âm nhạc được phân phối và tiếp cận công chúng. Tuy nhiên, số lượt nghe lớn không đồng nghĩa với việc mọi nghệ sĩ biểu diễn đều nhận được khoản thù lao tương xứng.

IMARA thúc đẩy các cơ chế bảo đảm nghệ sĩ biểu diễn được ghi nhận và hưởng thù lao công bằng từ hoạt động khai thác âm nhạc trên môi trường số, đồng thời quan tâm đến những đóng góp của các nhạc công và nghệ sĩ biểu diễn không phải nhân vật chính trong bản ghi âm.

2. Bảo vệ quyền của nghệ sĩ trước sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI)

Công nghệ AI đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong ngành công nghiệp âm nhạc. Giọng hát, phong cách biểu diễn và những đặc trưng nghệ thuật của nghệ sĩ có thể được sử dụng để huấn luyện hoặc tạo ra nội dung mới.

IMARA thúc đẩy các nguyên tắc về sự đồng ý của nghệ sĩ, tính minh bạch trong sử dụng dữ liệu, cơ chế cấp phép và thù lao phù hợp khi giọng nói, phần trình diễn hoặc các yếu tố nhận diện nghệ thuật của họ được khai thác bằng AI.

3. Tăng cường bảo vệ quyền của người biểu diễn trong các sản phẩm nghe nhìn

Các cuộc biểu diễn âm nhạc ngày càng xuất hiện trong phim ảnh, chương trình truyền hình, video và nhiều nội dung nghe nhìn khác. Tuy nhiên, không phải lúc nào người biểu diễn cũng được ghi nhận đầy đủ hoặc nhận được thù lao tương xứng với việc khai thác phần trình diễn của mình.

IMARA thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm nâng cao khả năng bảo vệ quyền của nghệ sĩ trong lĩnh vực nghe nhìn, bao gồm những vấn đề liên quan đến Hiệp ước Bắc Kinh về biểu diễn nghe nhìn.

4. Tăng cường tiếng nói và hợp tác quốc tế trong quản lý quyền

Thông qua mạng lưới các tổ chức thành viên, IMARA tạo điều kiện trao đổi kinh nghiệm, thông tin chuyên môn và phối hợp vận động chính sách giữa các tổ chức quản lý quyền. Qua đó, các vấn đề liên quan đến quyền của người biểu diễn có thể được thúc đẩy ở phạm vi quốc gia, khu vực và quốc tế.

Đặc biệt, IMARA cũng tăng cường phối hợp với Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), các cơ quan quản lý nhà nước và những đối tác trong ngành công nghiệp sáng tạo nhằm thúc đẩy môi trường khai thác âm nhạc công bằng, minh bạch hơn.

APPA là thành viên IMARA - Mở rộng kết nối quốc tế để bảo vệ quyền nghệ sĩ Việt Nam

Trung tâm Khai thác Quyền biểu diễn Âm nhạc Việt Nam | Hanoi

Việc APPA (Hội Bảo vệ quyền của Nghệ sĩ Biểu diễn Âm nhạc Việt Nam) có tên trong mạng lưới tổ chức thành viên IMARA là một dấu mốc quan trọng đối với hoạt động kết nối và bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam.

Thông qua mạng lưới này, APPA có cơ hội kết nối với các tổ chức quản lý tập thể quyền của người biểu diễn tại nhiều quốc gia, tiếp cận kinh nghiệm quốc tế và tăng cường phối hợp trong các vấn đề liên quan đến quản lý, khai thác và bảo vệ quyền biểu diễn.

Đây cũng là nền tảng để APPA thúc đẩy các thỏa thuận hợp tác song phương với những tổ chức quốc tế, hướng tới việc hỗ trợ quản lý và khai thác quyền của nghệ sĩ Việt Nam tại nước ngoài, đồng thời tạo điều kiện để quyền lợi của nghệ sĩ nước ngoài được xem xét, bảo vệ tại Việt Nam theo phạm vi hợp tác và quy định pháp luật có liên quan.

Thông qua cơ chế hợp tác giữa các tổ chức, thông tin về hoạt động khai thác quyền tại từng thị trường có thể được trao đổi và đối chiếu, góp phần hỗ trợ xác định quyền lợi, quản lý dữ liệu và thực hiện việc phân phối thù lao cho các nghệ sĩ đủ điều kiện.

Trong định hướng này, Trung tâm Khai thác Quyền Biểu diễn Âm nhạc Việt Nam (APPA-CMC), đơn vị trực thuộc APPA, được thành lập nhằm thực hiện chức năng quản lý, khai thác và bảo vệ quyền liên quan của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam.

Trung tâm hướng đến xây dựng hệ thống quản lý quyền chuyên nghiệp, tiếp nhận hồ sơ ủy quyền của nghệ sĩ, quản lý thông tin các cuộc biểu diễn và bản ghi âm thuộc phạm vi đại diện, phối hợp với các đơn vị sử dụng âm nhạc để thực hiện hoạt động cấp phép, thu và phân phối thù lao theo quy định.

Đặc biệt, việc kết nối với mạng lưới quốc tế như IMARA mở ra cơ hội để APPA-CMC từng bước mở rộng phạm vi hợp tác, nâng cao năng lực quản lý quyền và hỗ trợ nghệ sĩ trong quá trình khai thác quyền tại các thị trường nước ngoài.

Âm nhạc Việt Nam vươn ra thế giới, quyền lợi nghệ sĩ cần được đồng hành

Câu chuyện của Hoaprox và “Ngẫu Hứng” là minh chứng cho khả năng lan tỏa mạnh mẽ của âm nhạc Việt Nam trong kỷ nguyên số. Một sản phẩm có thể bắt đầu từ phòng thu của một producer trong nước, nhưng chỉ sau vài năm đã trở thành hiện tượng tại một thị trường quốc tế rộng lớn.

Tuy nhiên, để sự phát triển ấy thực sự bền vững, bên cạnh việc sáng tạo và đưa sản phẩm đến gần hơn với công chúng, việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những người tham gia biểu diễn cũng cần được quan tâm đúng mức.

Với APPA là thành viên của IMARA, cùng định hướng phát triển hoạt động hợp tác quốc tế, APPA-CMC mong muốn góp phần xây dựng một hệ sinh thái âm nhạc trong đó nghệ sĩ Việt Nam không chỉ được ghi nhận khi biểu diễn trong nước mà còn có thêm cơ hội được bảo vệ quyền lợi khi phần trình diễn của mình được khai thác ở nước ngoài.

Âm nhạc có thể vượt qua mọi biên giới. Quyền lợi chính đáng của nghệ sĩ cũng cần được bảo vệ và ghi nhận ở mọi nơi mà giá trị nghệ thuật của họ được khai thác.

APPA-CMC – Đồng hành cùng nghệ sĩ, bảo vệ quyền lợi, kiến tạo giá trị.

Liên hệ APPA CMC:

📞(+84) 989 115 323 

📞 ZALO OA của Trung tâm