Đừng chỉ nhận thù lao cho một lần biểu diễn rồi nghĩ rằng quyền của mình đã kết thúc

Vậy những quyền đó là gì? Hãy cùng Trung tâm APPA-CMC tìm hiểu để nhận diện đầy đủ quyền của người biểu diễn, hiểu giá trị kinh tế gắn liền với những quyền ấy và chủ động hơn trong việc bảo vệ, quản lý và khai thác quyền lợi của mình.

Trước hết, để hiểu người biểu diễn đang sở hữu những quyền gì, chúng ta cần nhìn vào các lớp quyền có thể cùng tồn tại trong một sản phẩm âm nhạc.

Khi một tác phẩm được trình bày và được định hình thành bản ghi âm, ghi hình, sản phẩm đó có thể đồng thời liên quan đến ba nhóm quyền của các chủ thể khác nhau:

1. Quyền tác giả – thuộc về tác giả của tác phẩm âm nhạc.

2. Quyền của người biểu diễn – thuộc về nghệ sĩ trực tiếp trình bày, thể hiện tác phẩm.

3. Quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình – thuộc về tổ chức, cá nhân đầu tư và thực hiện việc định hình lần đầu âm thanh, hình ảnh của cuộc biểu diễn hoặc các âm thanh, hình ảnh khác.

Ba nhóm quyền này có thể cùng tồn tại trong một sản phẩm, nhưng không đồng nghĩa với việc chúng thuộc về cùng một chủ thể.

"Điều 29 Luật Sở hữu trí tuệ: Người biểu diễn có những quyền gì?"

Theo Điều 29 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền của người biểu diễn bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản.

1. Quyền nhân thân:
Người biểu diễn được bảo vệ sự toàn vẹn của hình tượng biểu diễn, không cho phép người khác xuyên tạc, sửa chữa, cắt xén hoặc thực hiện hành vi gây phương hại đến danh dự, uy tín của mình.

2. Quyền tài sản:
Người biểu diễn có quyền độc quyền thực hiện hoặc cho phép tổ chức, cá nhân khác thực hiện các hành vi đối với cuộc biểu diễn của mình, bao gồm:

    • Định hình cuộc biểu diễn trực tiếp lên bản ghi âm, ghi hình;

    • Sao chép trực tiếp hoặc gián tiếp cuộc biểu diễn đã được định hình trên bản ghi âm, ghi hình;

    • Phát sóng hoặc truyền đạt đến công chúng cuộc biểu diễn chưa được định hình, trừ trường hợp cuộc biểu diễn đã nhằm mục đích phát sóng;

    • Phân phối đến công chúng bản gốc và bản sao cuộc biểu diễn thông qua hình thức bán, cho thuê hoặc phương tiện kỹ thuật khác mà công chúng có thể tiếp cận được.

Như vậy, quyền của người biểu diễn không chỉ dừng lại ở việc được ghi nhận tên hay bảo vệ danh dự, hình tượng, mà còn bao gồm những quyền tài sản gắn với việc khai thác cuộc biểu diễn.

Một phần trình diễn sau khi được ghi âm, ghi hình có thể tiếp tục được sử dụng, sao chép, phát sóng, truyền đạt hoặc phân phối. Giá trị của cuộc biểu diễn vì thế có thể tiếp tục tồn tại ngay cả khi nghệ sĩ đã rời khỏi sân khấu.

Vậy khi cuộc biểu diễn được ghi lại, ai đang quản lý những quyền đó? Nghệ sĩ có thực sự biết mình đang sở hữu những quyền gì và quyền của mình đang được khai thác như thế nào?

"Điều 30: Quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình"

Bên cạnh quyền của người biểu diễn, Điều 30 Luật Sở hữu trí tuệ cũng ghi nhận quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình.

Nhà sản xuất có quyền độc quyền thực hiện hoặc cho phép tổ chức, cá nhân khác:

    • Sao chép trực tiếp hoặc gián tiếp bản ghi âm, ghi hình của mình;

    • Nhập khẩu, phân phối đến công chúng bản gốc và bản sao bản ghi âm, ghi hình thông qua hình thức bán, cho thuê hoặc các phương tiện kỹ thuật khác mà công chúng có thể tiếp cận.

Nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình cũng được hưởng quyền lợi vật chất khi bản ghi của mình được phân phối đến công chúng.

Điều này cho thấy, quyền của người biểu diễn và quyền của nhà sản xuất bản ghi là hai nhóm quyền khác nhau. Người biểu diễn có quyền đối với cuộc biểu diễn của mình, trong khi nhà sản xuất có quyền đối với bản ghi do mình sản xuất.

Nhận thù lao một lần có đồng nghĩa với việc hết quyền?

Trong thực tế, khi tham gia một buổi thu âm, ghi hình hoặc biểu diễn, nghệ sĩ thường quan tâm trước hết đến khoản thù lao cho lần thực hiện đó: nhận tiền, hoàn thành công việc và tiếp tục với những dự án tiếp theo.

Nhưng nếu phần biểu diễn được ghi lại thành bản ghi âm, ghi hình và tiếp tục được khai thác trong các hoạt động kinh doanh, thương mại thì sao?

Khoản thù lao cho một lần biểu diễn không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc nghệ sĩ đã từ bỏ mọi quyền và lợi ích kinh tế phát sinh từ cuộc biểu diễn.

Pháp luật về quyền liên quan ghi nhận người biểu diễn là một trong những chủ thể có thể được hưởng thù lao khi bản ghi âm, ghi hình đã công bố được sử dụng trong những trường hợp nhất định. Vì vậy, một cuộc biểu diễn có thể tiếp tục tạo ra giá trị kinh tế sau khi nghệ sĩ đã hoàn thành phần biểu diễn của mình.

Đây cũng là điều nghệ sĩ cần đặc biệt lưu ý khi ký hợp đồng thu âm, ghi hình hoặc hợp tác với nhà sản xuất: Khoản tiền mình nhận được là thù lao cho việc thực hiện cuộc biểu diễn, hay đã bao gồm việc chuyển nhượng hoặc cho phép khai thác những quyền tài sản phát sinh từ cuộc biểu diễn?

Nếu hợp đồng có điều khoản chuyển nhượng hoặc thỏa thuận khai thác quyền, nghệ sĩ cần hiểu rõ mình đang chuyển giao quyền nào, trong phạm vi nào, thời hạn bao lâu và sau khi chuyển giao mình còn những quyền lợi gì.

Đừng chỉ hỏi: “Tôi được trả bao nhiêu cho buổi biểu diễn này?” Hãy hỏi thêm: “Tôi đang trao đi những quyền gì khi ký vào hợp đồng này?”

Vì vậy, trước khi tham gia sản xuất, thu âm, ghi hình hoặc biểu diễn, nghệ sĩ nên đọc kỹ và cân nhắc các điều khoản liên quan đến quyền tài sản, phạm vi khai thác, thời hạn và việc chuyển nhượng quyền để tránh vô tình bỏ qua những quyền lợi mà mình vẫn có thể được hưởng.

Biết mình có quyền là bước đầu. Quản lý được quyền mới là điều quan trọng.

Không phải nghệ sĩ nào cũng có đủ thời gian và điều kiện để tự mình theo dõi các bản ghi, xác định việc sử dụng cuộc biểu diễn, đàm phán với từng đơn vị khai thác và đối soát các khoản tiền quyền phát sinh.

Đó là lý do Hội APPA và Trung tâm Khai thác Quyền biểu diễn Âm nhạc Việt Nam (APPA-CMC) hướng tới việc xây dựng một cơ chế để nghệ sĩ chủ động hơn trong việc quản lý, khai thác và bảo vệ quyền liên quan của chính mình.

Thông qua việc ủy quyền, APPA-CMC quản lý những quyền mà nghệ sĩ vẫn đang sở hữu và ủy quyền trong phạm vi thỏa thuận, thực hiện các hoạt động quản lý, khai thác, cấp phép, thu và đối soát các khoản tiền quyền liên quan, sau đó phân phối cho nghệ sĩ theo kết quả thu, quy định và thỏa thuận áp dụng.

Quyền của bạn không nên chỉ nằm trên giấy.

Nếu bạn là người biểu diễn, hãy chủ động kiểm tra những quyền mình đang sở hữu, những quyền đã từng chuyển giao hoặc ủy quyền và những quyền vẫn còn thuộc về mình.

Hãy ủy quyền cho APPA-CMC để cùng quản lý và khai thác những quyền mà bạn đang có – để giá trị từ mỗi cuộc biểu diễn không chỉ dừng lại ở một lần xuất hiện trên sân khấu.

📞 Hotline: (+84) 989 115 323

✉️ Email: info@appa.org.vn

🌐 Website: appa.org.vn